Đó là vấn đề do đại biểu Đồng Ngọc Ba (thành viên Đoàn ĐBQH tỉnh Bình Định) đặt ra khi tham gia thảo luận tại hội trường Quốc hội vào sáng 18.6 về nội dung đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển KT-XH, ngân sách nhà nước năm 2024; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển KT-XH và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2025.
Hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn
Đại biểu (ĐB) Đồng Ngọc Ba cho rằng nhiều kết quả tích cực, nổi bật là kết quả về hoàn thiện thể chế đã góp phần quan trọng tạo nguồn lực, động lực mới cho đất nước phát triển. Đáng chú ý, nguyên nhân quan trọng của kết quả tích cực đó, ngoài nỗ lực lớn của cả hệ thống, còn là sự quan tâm chỉ đạo sát sao, trực tiếp, toàn diện của Đảng.
“Đặc biệt là lần đầu tiên chúng ta có Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế do đồng chí Tổng Bí thư đứng đầu. Từ đó, những vấn đề quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp về xây dựng, hoàn thiện thể chế đã rất rõ ràng; còn lại cơ bản hiện nay là thực hiện sao cho tốt, điều này phụ thuộc rất lớn vào đội ngũ người làm và cách làm cụ thể”, ĐB Ba nói.
Bên cạnh đó, ĐB Ba cũng tâm đắc với sự quyết liệt, hiệu quả của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trong chỉ đạo, điều hành việc hoàn thiện, nhất là xử lý điểm nghẽn thể chế thời gian qua. Đặc biệt, việc Chính phủ đã trình Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; đang trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết về cơ chế xử lý khó khăn, vướng mắc của quy định pháp luật gây ách tắc, cản trở phát triển. Trong đó, Bộ Tư pháp có vai trò rất quan trọng khi đã chủ trì tham mưu rất tích cực nội dung này.
Nghị quyết số 66-NQ/TW đề ra mục tiêu năm 2025 nước ta phải cơ bản hoàn thành tháo gỡ điểm nghẽn do quy định pháp luật. Năm 2030 nước ta có hệ thống pháp luật dân chủ, công bằng, đồng bộ, thống nhất, công khai, minh bạch, khả thi. Năm 2030 nước ta có hệ thống pháp luật chất lượng cao, hiện đại, tiên tiến, tiệm cận chuẩn mực, thông lệ quốc tế và được thực hiện nghiêm minh.
Theo ĐB Ba, các kỳ họp Quốc hội vừa qua (đặc biệt là kỳ họp thứ 9 này) liên tục lập các kỷ lục về số lượng các dự án luật được ban hành, với hàng trăm nội dung giao Chính phủ, các bộ quy định chi tiết. Đặc biệt, việc ủy quyền lập pháp hiện nay “mạnh chưa từng có”. Quốc hội đã ủy quyền cho Chính phủ trong một số lĩnh vực quy định tại các luật như Luật Tổ chức chính phủ, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Công nghiệp công nghệ số…
Đặc biệt sắp tới phạm vi ủy quyền dự kiến sẽ mở thêm tại Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật. Theo đó, để kịp thời xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của của pháp luật gây ách tắc, cản trở phát triển, trong khi luật chưa được sửa đổi, Chính phủ được ban hành quy định để điều chỉnh một số quy định của luật để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Tăng cường năng lực cho đội ngũ làm công tác pháp luật
Trong bối cảnh hiện nay, theo ĐB Đồng Ngọc Ba, gánh nặng xây dựng pháp luật đang đặt trên vai Chính phủ, các bộ, ngành. Ngoài ra, với việc phân quyền, phân cấp mạnh, trách nhiệm ban hành văn bản của chính quyền cấp tỉnh cũng rất nặng. HĐND cấp tỉnh có thẩm quyền ban hành chính sách ở địa phương, chính quyền cấp xã được bổ sung thẩm quyền quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Trong điều kiện đó, cùng với các giải pháp đã nêu trong Báo cáo của Chính phủ, ĐB Ba đề nghị cần chú trọng bảo đảm tính chuyên nghiệp trong xây dựng pháp luật. Vừa qua Đảng, Quốc hội, Chính phủ đã quan tâm kịp thời, có cơ chế đãi ngộ vượt trội với đội ngũ trực tiếp, thường xuyên làm công tác pháp luật. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra hiện nay là bảo đảm tính chuyên nghiệp của đội ngũ này.
ĐB Ba đánh giá đây là vấn đề rất lớn, vì vậy ông đề nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ quan tâm trong tổ chức, giao việc, bố trí công chức theo hướng bảo đảm đơn vị pháp chế chủ trì xây dựng pháp luật. Điều này sẽ rất cần thiết, giúp hạn chế, ngăn ngừa lợi ích cục bộ trong đề xuất chính sách và soạn thảo luật.
Hiện nay, chúng ta có các đơn vị pháp chế, chức danh pháp chế viên. Số liệu của ĐB Ba cung cấp, hiện ở các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ có khoảng 1.200 người; địa phương có khoảng hơn 500 người. Nhưng thực tế, trừ một số ít cơ quan, ví dụ Bộ CA, còn lại ở hầu hết các bộ, phần lớn văn bản quy phạm pháp luật không phải do pháp chế mà do đơn vị tham mưu quản lý lĩnh vực soạn thảo. Những người này có thể nắm được chuyên môn kinh tế - kỹ thuật nhưng không chuyên về luật, nhất là kỹ thuật pháp lý.
“Đây có thể là một trong những nguyên nhân dẫn đến bất cập như trong Tờ trình số 78 của Chính phủ ngày 12.6 về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật đã nêu “hệ thống pháp luật còn nhiều quy định mâu thuẫn, chồng chéo; quy định không rõ ràng, không khả thi, tạo gánh nặng chi phí””, ĐB Ba phân tích.
Bên cạnh đó, ĐB Ba cũng đề nghị Chính phủ cần rà soát, quy định chức danh nghề cho những người trực tiếp, thường xuyên làm công tác tham mưu xây dựng pháp luật.
ĐB Ba dẫn chứng, tại các đơn vị xây dựng pháp luật của Bộ Tư pháp, nơi có lực lượng nòng cốt, đầu mối của hệ thống pháp luật, có chuyên gia còn gọi là “pháp chế gốc”, nhưng lại không thuộc đội ngũ pháp chế viên. Hay các công chức làm việc tại các vụ thuộc các cơ quan của Quốc hội thường xuyên tham mưu thẩm tra các dự án luật - một công việc cốt lõi của xây dựng pháp luật, cũng không có chức danh nghề nghiệp. ĐB Ba cho rằng việc này rất không hợp lý. Chức danh không phải là “cái mác”, mà để bảo đảm yêu cầu trình độ chuyên môn, tính chuyên nghiệp, trách nhiệm nghề nghiệp trong xây dựng pháp luật.
Với chủ trương nêu tại Nghị quyết số 66-NQ/TW về “Đảm bảo sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng trong công tác xây dựng pháp luật, phát huy cao độ tính Đảng trong xây dựng và thi hành pháp luật”, ĐB Ba đề nghị cần có giải pháp tăng cường năng lực, tính chuyên nghiệp của bộ phận tham mưu cho các cơ quan của Đảng trong xây dựng văn bản, nghị quyết, kết luận của Đảng. Bởi những văn bản này là cơ sở chính trị chi phối trực tiếp nội dung quy phạm pháp luật, cần bảo đảm cả về nội dung và kỹ thuật văn bản, tạo thuận lợi cho việc quy phạm hóa chính sách.
“Ngoài ra, để có đội ngũ cán bộ pháp luật chuyên nghiệp, trình độ cao, cái gốc là đào tạo luật, đề nghị Chính phủ quan tâm chỉ đạo thực hiện hiệu quả yêu cầu tại Nghị quyết số 66-NQ/TW là “phát triển các cơ sở đào tạo luật trọng điểm, có uy tín; kiên quyết chấm dứt hoạt động các cơ sở đào tạo luật không bảo đảm tiêu chí, tiêu chuẩn””, ĐB Ba kiến nghị.
Hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn
Đại biểu (ĐB) Đồng Ngọc Ba cho rằng nhiều kết quả tích cực, nổi bật là kết quả về hoàn thiện thể chế đã góp phần quan trọng tạo nguồn lực, động lực mới cho đất nước phát triển. Đáng chú ý, nguyên nhân quan trọng của kết quả tích cực đó, ngoài nỗ lực lớn của cả hệ thống, còn là sự quan tâm chỉ đạo sát sao, trực tiếp, toàn diện của Đảng.
“Đặc biệt là lần đầu tiên chúng ta có Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế do đồng chí Tổng Bí thư đứng đầu. Từ đó, những vấn đề quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp về xây dựng, hoàn thiện thể chế đã rất rõ ràng; còn lại cơ bản hiện nay là thực hiện sao cho tốt, điều này phụ thuộc rất lớn vào đội ngũ người làm và cách làm cụ thể”, ĐB Ba nói.
| ĐB Đồng Ngọc Ba bày tỏ tâm đắc với sự quyết liệt, hiệu quả của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trong chỉ đạo, điều hành việc hoàn thiện, nhất là xử lý điểm nghẽn thể chế thời gian qua. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh |
Bên cạnh đó, ĐB Ba cũng tâm đắc với sự quyết liệt, hiệu quả của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trong chỉ đạo, điều hành việc hoàn thiện, nhất là xử lý điểm nghẽn thể chế thời gian qua. Đặc biệt, việc Chính phủ đã trình Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; đang trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết về cơ chế xử lý khó khăn, vướng mắc của quy định pháp luật gây ách tắc, cản trở phát triển. Trong đó, Bộ Tư pháp có vai trò rất quan trọng khi đã chủ trì tham mưu rất tích cực nội dung này.
Nghị quyết số 66-NQ/TW đề ra mục tiêu năm 2025 nước ta phải cơ bản hoàn thành tháo gỡ điểm nghẽn do quy định pháp luật. Năm 2030 nước ta có hệ thống pháp luật dân chủ, công bằng, đồng bộ, thống nhất, công khai, minh bạch, khả thi. Năm 2030 nước ta có hệ thống pháp luật chất lượng cao, hiện đại, tiên tiến, tiệm cận chuẩn mực, thông lệ quốc tế và được thực hiện nghiêm minh.
Theo ĐB Ba, các kỳ họp Quốc hội vừa qua (đặc biệt là kỳ họp thứ 9 này) liên tục lập các kỷ lục về số lượng các dự án luật được ban hành, với hàng trăm nội dung giao Chính phủ, các bộ quy định chi tiết. Đặc biệt, việc ủy quyền lập pháp hiện nay “mạnh chưa từng có”. Quốc hội đã ủy quyền cho Chính phủ trong một số lĩnh vực quy định tại các luật như Luật Tổ chức chính phủ, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Công nghiệp công nghệ số…
Đặc biệt sắp tới phạm vi ủy quyền dự kiến sẽ mở thêm tại Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật. Theo đó, để kịp thời xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của của pháp luật gây ách tắc, cản trở phát triển, trong khi luật chưa được sửa đổi, Chính phủ được ban hành quy định để điều chỉnh một số quy định của luật để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Tăng cường năng lực cho đội ngũ làm công tác pháp luật
Trong bối cảnh hiện nay, theo ĐB Đồng Ngọc Ba, gánh nặng xây dựng pháp luật đang đặt trên vai Chính phủ, các bộ, ngành. Ngoài ra, với việc phân quyền, phân cấp mạnh, trách nhiệm ban hành văn bản của chính quyền cấp tỉnh cũng rất nặng. HĐND cấp tỉnh có thẩm quyền ban hành chính sách ở địa phương, chính quyền cấp xã được bổ sung thẩm quyền quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Trong điều kiện đó, cùng với các giải pháp đã nêu trong Báo cáo của Chính phủ, ĐB Ba đề nghị cần chú trọng bảo đảm tính chuyên nghiệp trong xây dựng pháp luật. Vừa qua Đảng, Quốc hội, Chính phủ đã quan tâm kịp thời, có cơ chế đãi ngộ vượt trội với đội ngũ trực tiếp, thường xuyên làm công tác pháp luật. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra hiện nay là bảo đảm tính chuyên nghiệp của đội ngũ này.
ĐB Ba đánh giá đây là vấn đề rất lớn, vì vậy ông đề nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ quan tâm trong tổ chức, giao việc, bố trí công chức theo hướng bảo đảm đơn vị pháp chế chủ trì xây dựng pháp luật. Điều này sẽ rất cần thiết, giúp hạn chế, ngăn ngừa lợi ích cục bộ trong đề xuất chính sách và soạn thảo luật.
Hiện nay, chúng ta có các đơn vị pháp chế, chức danh pháp chế viên. Số liệu của ĐB Ba cung cấp, hiện ở các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ có khoảng 1.200 người; địa phương có khoảng hơn 500 người. Nhưng thực tế, trừ một số ít cơ quan, ví dụ Bộ CA, còn lại ở hầu hết các bộ, phần lớn văn bản quy phạm pháp luật không phải do pháp chế mà do đơn vị tham mưu quản lý lĩnh vực soạn thảo. Những người này có thể nắm được chuyên môn kinh tế - kỹ thuật nhưng không chuyên về luật, nhất là kỹ thuật pháp lý.
“Đây có thể là một trong những nguyên nhân dẫn đến bất cập như trong Tờ trình số 78 của Chính phủ ngày 12.6 về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật đã nêu “hệ thống pháp luật còn nhiều quy định mâu thuẫn, chồng chéo; quy định không rõ ràng, không khả thi, tạo gánh nặng chi phí””, ĐB Ba phân tích.
Bên cạnh đó, ĐB Ba cũng đề nghị Chính phủ cần rà soát, quy định chức danh nghề cho những người trực tiếp, thường xuyên làm công tác tham mưu xây dựng pháp luật.
ĐB Ba dẫn chứng, tại các đơn vị xây dựng pháp luật của Bộ Tư pháp, nơi có lực lượng nòng cốt, đầu mối của hệ thống pháp luật, có chuyên gia còn gọi là “pháp chế gốc”, nhưng lại không thuộc đội ngũ pháp chế viên. Hay các công chức làm việc tại các vụ thuộc các cơ quan của Quốc hội thường xuyên tham mưu thẩm tra các dự án luật - một công việc cốt lõi của xây dựng pháp luật, cũng không có chức danh nghề nghiệp. ĐB Ba cho rằng việc này rất không hợp lý. Chức danh không phải là “cái mác”, mà để bảo đảm yêu cầu trình độ chuyên môn, tính chuyên nghiệp, trách nhiệm nghề nghiệp trong xây dựng pháp luật.
Với chủ trương nêu tại Nghị quyết số 66-NQ/TW về “Đảm bảo sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng trong công tác xây dựng pháp luật, phát huy cao độ tính Đảng trong xây dựng và thi hành pháp luật”, ĐB Ba đề nghị cần có giải pháp tăng cường năng lực, tính chuyên nghiệp của bộ phận tham mưu cho các cơ quan của Đảng trong xây dựng văn bản, nghị quyết, kết luận của Đảng. Bởi những văn bản này là cơ sở chính trị chi phối trực tiếp nội dung quy phạm pháp luật, cần bảo đảm cả về nội dung và kỹ thuật văn bản, tạo thuận lợi cho việc quy phạm hóa chính sách.
“Ngoài ra, để có đội ngũ cán bộ pháp luật chuyên nghiệp, trình độ cao, cái gốc là đào tạo luật, đề nghị Chính phủ quan tâm chỉ đạo thực hiện hiệu quả yêu cầu tại Nghị quyết số 66-NQ/TW là “phát triển các cơ sở đào tạo luật trọng điểm, có uy tín; kiên quyết chấm dứt hoạt động các cơ sở đào tạo luật không bảo đảm tiêu chí, tiêu chuẩn””, ĐB Ba kiến nghị.