Tăng cường ứng dụng CNTT, trí tuệ nhân tạo là quyền hay trách nhiệm của đại biểu Quốc hội?

Đó là vấn đề do Phó Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lý Tiết Hạnh đặt ra khi tham gia thảo luận tại hội trường kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV, diễn ra vào chiều 28.5 về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều của Nội quy kỳ họp Quốc hội (ban hành kèm theo Nghị quyết số 71/2022/QH15 của Quốc hội).

Qua nghiên cứu dự thảo Nghị quyết, ĐB Lý Tiết Hạnh bày tỏ sự nhất trí cao và tham gia góp ý ở 3 vấn đề.

Thứ nhất, liên quan đến khoản 1, Điều 3 dự thảo Nghị quyết, quy định về “trách nhiệm của đại biểu Quốc hội, trong đó có trách nhiệm tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo để thực hiện hiệu quả hoạt động của đại biểu, các hoạt động trong kỳ họp Quốc hội; thường xuyên tương tác với cử tri và kịp thời thông tin đến cử tri và nhân dân về hoạt động của đại biểu và Quốc hội tại kỳ họp”, ĐB Lý Tiết Hạnh đề xuất cần xem xét, cân nhắc làm rõ: đây là quyền hay trách nhiệm của đại biểu Quốc hội.

ĐB Lý Tiết Hạnh đề nghị cần có quy định rõ ràng về phạm vi quyền của đại biểu trong việc sử dụng công nghệ trong kỳ họp. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh

Theo đại biểu, việc giữ mối liên hệ với cử tri, thông tin, báo cáo đến cử tri về hoạt động của đại biểu và Quốc hội không chỉ là quyền mà còn là nghĩa vụ quan trọng, được quy định rõ trong Luật Tổ chức Quốc hội (sửa đổi, bổ sung năm 2020), Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND cùng các văn bản pháp luật liên quan. Thực tiễn qua các nhiệm kỳ cũng cho thấy hầu hết các đại biểu đã thực hiện tốt quyền, nhiệm vụ này.

Đáng chú ý, điểm mới trong quy định lần này là nhấn mạnh đến việc tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, trong đó có việc thường xuyên tương tác với cử tri. ĐB Hạnh cho rằng, trong bối cảnh đại biểu hoạt động theo chương trình kỳ họp và chịu sự quản lý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các công cụ như phương tiện thông tin, dữ liệu, thiết bị kỹ thuật, kể cả trợ lý ảo, đều là công cụ hỗ trợ nhằm thực hiện nhiệm vụ đại biểu.

Tuy nhiên, vì đây là vấn đề mới, ĐB Hạnh đề nghị cần có quy định rõ ràng về phạm vi quyền của đại biểu trong việc sử dụng công nghệ trong kỳ họp, đảm bảo phù hợp quy định pháp luật và tránh rủi ro liên quan đến lộ lọt thông tin bí mật Nhà nước hoặc thông tin cá nhân theo quy định.

“Tôi cho rằng, nội dung này cần làm rõ dưới góc độ quyền và nghĩa vụ của đại biểu Quốc hội, đồng thời bổ sung quy định phù hợp để đảm bảo đại biểu thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ, phát huy tốt vai trò của ĐBQH”, ĐB Hạnh nhấn mạnh.

Thứ hai, đề cập đến khoản 3, Điều 27 của dự thảo, trong đó quy định: “báo cáo giải trình bước đầu ý kiến thảo luận tại tổ đại biểu Quốc hội gửi đến đại biểu trước khi Quốc hội thảo luận tại phiên toàn thể về nội dung đó”, ĐB Hạnh cho rằng quy định này là cần thiết và phù hợp với thực tiễn.

Theo bà, các phiên thảo luận tại tổ thường không giới hạn thời gian, được nhiều đại biểu quan tâm, ý kiến rất phong phú, sâu sắc. Việc kịp thời tổng hợp, nghiên cứu, lấy ý kiến chuyên gia và đánh giá tác động đối với những nội dung còn nhiều ý kiến khác nhau là cơ sở quan trọng để hoàn thiện dự thảo luật, đồng thời giúp các phiên thảo luận tại hội trường trở nên tập trung, hiệu quả và chất lượng hơn. Đây sẽ là cơ sở vững chắc để đại biểu thực hiện quyền quyết định khi bấm nút thông qua.

ĐB Hạnh kiến nghị bổ sung quy định rõ ràng hơn về trách nhiệm giải trình của các cơ quan, cũng như xem xét bố trí hợp lý về thời gian, nhân lực và cơ chế phối hợp để đảm bảo việc tổng hợp, giải trình được thực hiện nghiêm túc, kịp thời.

Thứ ba, ĐB Hạnh cho rằng tác dụng của các phiên chất vấn rất rõ vì gắn được trách nhiệm của người đứng đầu. Trong các hoạt động của kỳ họp như: các phiên thảo luận về KT-XH, ngân sách nhà nước, chất vấn, trả lời chất vấn, trả lời kiến nghị cử tri… nhiều nội dung có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Tuy nhiên, theo phản ánh của cử tri, vẫn tồn tại những nội dung đã được nêu tại các phiên làm việc của Quốc hội nhưng chưa được tiếp thu, giải trình rõ ràng.

Từ thực tiễn đó, ĐB Hạnh đề xuất cần thiết phải có cơ chế liên kết dữ liệu giữa các phiên thảo luận, ý kiến cử tri và nội dung chất vấn. Đồng thời, cho phép người được chất vấn ngoài phạm vi nội dung chính còn có thể báo cáo, giải trình những vấn đề liên quan đã được đề cập trước đó. Việc này không chỉ làm rõ trách nhiệm, mà còn tăng tính chủ động, nâng cao chất lượng, hiệu quả các phiên chất vấn.